Python Operators in Hindi

Python Operators in Hindi

Python рдоें Operators (рд╣िंрджी)

Operator рдРрд╕े рдк्рд░рддीрдХ рдпा рдХीрд╡рд░्рдб рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬो рд╡ैрд░िрдПрдмрд▓्рд╕ рдФрд░ рд╡ैрд▓्рдпूрдЬ़ рдкрд░ рдСрдкрд░ेрд╢рди рдХрд░рддे рд╣ैं — рдЬैрд╕े рдЧрдгिрдд, рддुрд▓рдиा, рддाрд░्рдХिрдХ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг, рдмिрдЯ-рд╕्рддрд░ीрдп рд╕ंрдЪाрд▓рди рдЖрджि। рдпрд╣ рд▓ेрдЦ Python рдХे рд╕рднी рдоुрдЦ्рдп рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдк्рд░рдХाрд░ों рдХो рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рд╕рдордЭाрдПрдЧा।

рдЙрджрд╣ाрд░рдг: a = 10; b = 5; print(a + b) — рдпрд╣ाँ + рдПрдХ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╣ै рдЬो рджो рдоाрдиों рдХो рдЬोрдб़рддा рд╣ै।

Python рдоें рдСрдкрд░ेрдЯрд░ों рдХे рдк्рд░рдХाрд░

рдк्рд░рдХाрд░рд╡рд░्рдгрдирдЙрджाрд╣рд░рдг
Arithmetic (рдЧрдгिрддीрдп)рдЧрдгिрддीрдп рдСрдкрд░ेрд╢рди+, -, *, /, //, %, **
Comparison (рддुрд▓рди)рджो рдоाрдиों рдХी рддुрд▓рдиा==, !=, >, <, >=, <=
Logical (рддाрд░्рдХिрдХ)рдХंрдбीрд╢рди्рд╕ рдЬोреЬрдиाand, or, not
Assignment (рдЕрд╕ाрдЗрди)рд╡ैрд░िрдПрдмрд▓ рдоें рдоाрди рдЕрд╕ाрдЗрди/рдЕрдкрдбेрдЯ рдХрд░рдиा=, +=, -=, *=, /=, //=, %=, **=
Bitwise (рдмिрдЯ-рд╕्рддрд░ीрдп)рдмिрдЯ рдкрд░ рдХाрдо&, |, ^, ~, <<, >>
Identity (рдкрд╣рдЪाрди)рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдХी рдоेрдоोрд░ी рдкрд╣рдЪाрдиis, is not
Membership (рд╕рджрд╕्рдпрддा)рд╕िрдХ्рд╡ेंрд╕ рдоें рд╕рджрд╕्рдпрддा рдЬाँрдЪрдиाin, not in
Unary (рдПрдХрд▓-рдСрдкрд░ेрдг्рдб)рдПрдХ рд╣ी рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдкрд░ рдСрдкрд░ेрд╢рди+, -, ~

1. Arithmetic Operators (рдЧрдгिрддीрдп рдСрдкрд░ेрдЯрд░)

рд╕ाрдоाрди्рдп рдЧрдгिрддीрдп рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП।

рдСрдкрд░ेрдЯрд░рдЕрд░्рдердЙрджाрд╣рд░рдгрдирддीрдЬा
+рдЬोрдб़10 + 515
-рдШрдЯाрд╡10 - 55
*рдЧुрдгा10 * 550
/рднाрдЧ (рдл्рд▓ोрдЯ)10 / 33.3333...
//рдл्рд▓ोрд░ рдбिрд╡ीрдЬрди (рдЗंрдЯ)10 // 33
%рдоॉрдб्рдпूрд▓рд╕ (рд░िрдоेंрдбрд░)10 % 31
**рдШाрдд/рдкाрд╡рд░2 ** 38
# рдЙрджाрд╣рд░рдг
a = 10
b = 3
print(a // b)  # 3
print(a % b)   # 1
print(a ** b)  # 1000

2. Comparison Operators (рддुрд▓рди рдСрдкрд░ेрдЯрд░)

рджो рдоाрдиों рдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░рдХे True рдпा False рд▓ौрдЯाрддे рд╣ैं।

рдСрдкрд░ेрдЯрд░рдЕрд░्рдердЙрджाрд╣рд░рдг
==рдмрд░ाрдмрд░5 == 5
!=рдмрд░ाрдмрд░ рдирд╣ीं5 != 3
>рдмрдб़ा5 > 3
<рдЫोрдЯा5 < 3
>=рдмрдб़ा рдпा рдмрд░ाрдмрд░5 >= 5
<=рдЫोрдЯा рдпा рдмрд░ाрдмрд░3 <= 5

3. Logical Operators (рддाрд░्рдХिрдХ рдСрдкрд░ेрдЯрд░)

рдХрдИ рдХंрдбीрд╢рди्рд╕ рдХो рдоिрд▓ाрдХрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП।

рдСрдкрд░ेрдЯрд░рдЕрд░्рдердЙрджाрд╣рд░рдгрдирддीрдЬा
andрджोрдиों True рд╣ोрдиे рдкрд░ True(5>3) and (10>5)True
orрдХिрд╕ी рдПрдХ True рд╣ोрдиे рдкрд░ True(5>10) or (10>5)True
notрд░िрд╡рд░्рд╕ (рдиाрдкाрд╕)not (5>3)False

4. Assignment Operators (рдЕрд╕ाрдЗрдирдоेंрдЯ)

рд╡ैрд░िрдПрдмрд▓ рдоें рдоाрди рдбाрд▓рдиे рдФрд░ рдЕрдкрдбेрдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП।

рдСрдкрд░ेрдЯрд░рдЙрджाрд╣рд░рдгрд╕рдорддुрд▓्рдп
=a = 5рд╕ीрдзा рдЕрд╕ाрдЗрди
+=a += 5a = a + 5
-=a -= 5a = a - 5
*=a *= 5a = a * 5
/=a /= 5a = a / 5
//=a //= 5a = a // 5
%=a %= 5a = a % 5
**=a **= 2a = a ** 2

5. Bitwise Operators (рдмिрдЯ-рд╕्рддрд░ीрдп)

рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХे рдмाрдЗрдирд░ी рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं — рдЙрдкрдпोрдЧी рдЬрдм рдЖрдк рдмिрдЯ्рд╕ рдХो рд╕ीрдзे рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं।

рдСрдкрд░ेрдЯрд░рдЕрд░्рдердЙрджाрд╣рд░рдгрдирддीрдЬा (рдбेрд╕िрдорд▓)
&AND5 & 31
|OR5 | 37
^XOR5 ^ 36
~NOT (рдмिрдЯ рдЙрд▓рдЯрдиा)~5-6
<<Left shift5 << 110
>>Right shift5 >> 12
рдз्рдпाрди рджें: ~x рдХा рдоाрди рд╣рдоेрд╢ा -(x + 1) рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддा рд╣ै — рдпे рджोреЫ рдХंрдк्рд▓ीрдоेंрдЯ рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै।

6. Identity Operators (рдкрд╣рдЪाрди рдСрдкрд░ेрдЯрд░)

рдпे рдЬाँрдЪрддे рд╣ैं рдХि рдХ्рдпा рджो рд╡ेрд░िрдПрдмрд▓्рд╕ рдЕрд╕рд▓ рдоें рдЙрд╕ी рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं (рдоेрдоोрд░ी рдоें)।

рдСрдкрд░ेрдЯрд░рдЕрд░्рдердЙрджाрд╣рд░рдг
isрд╕рд╣ी рдпрджि рджोрдиों рдПрдХ рд╣ी рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рд╣ोंx is y
is notрд╕рд╣ी рдпрджि рдЕрд▓рдЧ рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рд╣ोंx is not y
x = [1,2,3]
y = x
z = [1,2,3]
print(x is y)   # True (same object)
print(x is z)   # False (рдЕрд▓рдЧ рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ, рд╣ाрд▓ाँрдХि рд╕рдоाрди рдоाрди)

7. Membership Operators (рд╕рджрд╕्рдпрддा)

рдХिрд╕ी рд╡ैрд▓्рдпू рдХा рд╕िрдХ्рд╡ेंрд╕ (list, tuple, string) рдоें рд╣ोрдиा рдпा рди рд╣ोрдиा рдЬांрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП।

рдСрдкрд░ेрдЯрд░рдЕрд░्рдердЙрджाрд╣рд░рдг
inрд╕рд╣ी рдпрджि рдоिрд▓ा'a' in 'apple'
not inрд╕рд╣ी рдпрджि рдирд╣ीं рдоिрд▓ा'z' not in 'apple'

Operator Precedence (рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा)

рдЬрдм рдПрдХ рд╣ी рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╢рди рдоें рдХрдИ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╣ों, рддो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा (precedence) рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддी рд╣ै। рдКрдкрд░ рд╕े рдиिрдЪे: рдЙрдЪ्рдЪ → рдиीрдЪा

  1. Parentheses ()
  2. Exponentiation **
  3. Unary +, -, ~
  4. *, /, //, %
  5. +, - (рдмाрдЗрдирд░ी)
  6. <<, >>
  7. &
  8. ^
  9. |
  10. рддुрд▓рдиा, рдкрд╣рдЪाрди, рд╕рджрд╕्рдпрддा (==, is, in)
  11. not
  12. and
  13. or
  14. Assignment
# рдЙрджाрд╣рд░рдг
print(2 + 3 * 4)     # 14 (рдЧुрдгा рдкрд╣рд▓े)
print((2 + 3) * 4)   # 20 (рдХोрд╖्рдЯрдХ рдкрд╣рд▓े)

Unary Operators (рдПрдХрд▓-рдСрдкрд░ेрдЯрд░) — рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк

рдпे рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं:

  • + — рдпूрдирд░ी рдк्рд▓рд╕ (рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХोрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं)
  • - — рдпूрдирд░ी рдоाрдЗрдирд╕ (рд╕ाрдЗрди рдмрджрд▓рдиा)
  • ~ — рдмिрдЯрд╡ाрдЗрдЬ़ NOT (рдмाрдЗрдирд░ी рдмिрдЯ рдкрд▓рдЯрдиा; ~x == -(x+1))
a = 5
print(+a)   # 5
print(-a)   # -5
print(~a)   # -6

рдЕрдзिрдХाрд░िрдХ рдЯिрдк्рд╕ / рдиोрдЯ्рд╕

  • == рдоाрдиों рдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि is рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдЖрдЗрдбेंрдЯिрдЯी (рдоेрдоोрд░ी) рдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░рддा рд╣ै।
  • Python рдоें ++ рдпा -- рдЬैрд╕े increment/decrement рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं — рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП += 1 рдпा -= 1 рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें।
  • Logical рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╡ैрд▓्рдпू рд▓ौрдЯाрддे рд╣ैं (рд╕िрд░्рдл True/False рдирд╣ीं) — рдЬैрд╕े 0 or 5 рдХा рдкрд░िрдгाрдо 5 рд╣ै।
  • рдХрд╕्рдЯрдо рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдУрд╡рд░рд▓ोрдбिंрдЧ рд╕ंрднрд╡ рд╣ै — рдЬैрд╕े __add__, __eq__ рдЖрджि।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

Operators Python рдХे expressions рдХा рдоूрд▓ рд╣ैं — рд╕ाрдзाрд░рдг arithmetic рд╕े рд▓ेрдХрд░ bit-level manipulation рдФрд░ membership/identity рдЬांрдЪ рддрдХ। рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा (precedence) рдФрд░ unary vs binary рдХा рдЕंрддрд░ рд╕рдордЭрдиा рд╕ाрдл, рд╕рд╣ी рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдХोрдб рд▓िрдЦрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ेрдЧा।

Previous Post Next Post

Contact Form