Python рдоें Operators (рд╣िंрджी)
Operator рдРрд╕े рдк्рд░рддीрдХ рдпा рдХीрд╡рд░्рдб рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬो рд╡ैрд░िрдПрдмрд▓्рд╕ рдФрд░ рд╡ैрд▓्рдпूрдЬ़ рдкрд░ рдСрдкрд░ेрд╢рди рдХрд░рддे рд╣ैं — рдЬैрд╕े рдЧрдгिрдд, рддुрд▓рдиा, рддाрд░्рдХिрдХ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг, рдмिрдЯ-рд╕्рддрд░ीрдп рд╕ंрдЪाрд▓рди рдЖрджि। рдпрд╣ рд▓ेрдЦ Python рдХे рд╕рднी рдоुрдЦ्рдп рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдк्рд░рдХाрд░ों рдХो рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рд╕рдордЭाрдПрдЧा।
a = 10; b = 5; print(a + b) — рдпрд╣ाँ + рдПрдХ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╣ै рдЬो рджो рдоाрдиों рдХो рдЬोрдб़рддा рд╣ै।
Python рдоें рдСрдкрд░ेрдЯрд░ों рдХे рдк्рд░рдХाрд░
| рдк्рд░рдХाрд░ | рд╡рд░्рдгрди | рдЙрджाрд╣рд░рдг |
|---|---|---|
| Arithmetic (рдЧрдгिрддीрдп) | рдЧрдгिрддीрдп рдСрдкрд░ेрд╢рди | +, -, *, /, //, %, ** |
| Comparison (рддुрд▓рди) | рджो рдоाрдиों рдХी рддुрд▓рдиा | ==, !=, >, <, >=, <= |
| Logical (рддाрд░्рдХिрдХ) | рдХंрдбीрд╢рди्рд╕ рдЬोреЬрдиा | and, or, not |
| Assignment (рдЕрд╕ाрдЗрди) | рд╡ैрд░िрдПрдмрд▓ рдоें рдоाрди рдЕрд╕ाрдЗрди/рдЕрдкрдбेрдЯ рдХрд░рдиा | =, +=, -=, *=, /=, //=, %=, **= |
| Bitwise (рдмिрдЯ-рд╕्рддрд░ीрдп) | рдмिрдЯ рдкрд░ рдХाрдо | &, |, ^, ~, <<, >> |
| Identity (рдкрд╣рдЪाрди) | рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдХी рдоेрдоोрд░ी рдкрд╣рдЪाрди | is, is not |
| Membership (рд╕рджрд╕्рдпрддा) | рд╕िрдХ्рд╡ेंрд╕ рдоें рд╕рджрд╕्рдпрддा рдЬाँрдЪрдиा | in, not in |
| Unary (рдПрдХрд▓-рдСрдкрд░ेрдг्рдб) | рдПрдХ рд╣ी рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдкрд░ рдСрдкрд░ेрд╢рди | +, -, ~ |
1. Arithmetic Operators (рдЧрдгिрддीрдп рдСрдкрд░ेрдЯрд░)
рд╕ाрдоाрди्рдп рдЧрдгिрддीрдп рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП।
| рдСрдкрд░ेрдЯрд░ | рдЕрд░्рде | рдЙрджाрд╣рд░рдг | рдирддीрдЬा |
|---|---|---|---|
+ | рдЬोрдб़ | 10 + 5 | 15 |
- | рдШрдЯाрд╡ | 10 - 5 | 5 |
* | рдЧुрдгा | 10 * 5 | 50 |
/ | рднाрдЧ (рдл्рд▓ोрдЯ) | 10 / 3 | 3.3333... |
// | рдл्рд▓ोрд░ рдбिрд╡ीрдЬрди (рдЗंрдЯ) | 10 // 3 | 3 |
% | рдоॉрдб्рдпूрд▓рд╕ (рд░िрдоेंрдбрд░) | 10 % 3 | 1 |
** | рдШाрдд/рдкाрд╡рд░ | 2 ** 3 | 8 |
# рдЙрджाрд╣рд░рдг
a = 10
b = 3
print(a // b) # 3
print(a % b) # 1
print(a ** b) # 1000
2. Comparison Operators (рддुрд▓рди рдСрдкрд░ेрдЯрд░)
рджो рдоाрдиों рдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░рдХे True рдпा False рд▓ौрдЯाрддे рд╣ैं।
| рдСрдкрд░ेрдЯрд░ | рдЕрд░्рде | рдЙрджाрд╣рд░рдг |
|---|---|---|
== | рдмрд░ाрдмрд░ | 5 == 5 |
!= | рдмрд░ाрдмрд░ рдирд╣ीं | 5 != 3 |
> | рдмрдб़ा | 5 > 3 |
< | рдЫोрдЯा | 5 < 3 |
>= | рдмрдб़ा рдпा рдмрд░ाрдмрд░ | 5 >= 5 |
<= | рдЫोрдЯा рдпा рдмрд░ाрдмрд░ | 3 <= 5 |
3. Logical Operators (рддाрд░्рдХिрдХ рдСрдкрд░ेрдЯрд░)
рдХрдИ рдХंрдбीрд╢рди्рд╕ рдХो рдоिрд▓ाрдХрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП।
| рдСрдкрд░ेрдЯрд░ | рдЕрд░्рде | рдЙрджाрд╣рд░рдг | рдирддीрдЬा |
|---|---|---|---|
and | рджोрдиों True рд╣ोрдиे рдкрд░ True | (5>3) and (10>5) | True |
or | рдХिрд╕ी рдПрдХ True рд╣ोрдиे рдкрд░ True | (5>10) or (10>5) | True |
not | рд░िрд╡рд░्рд╕ (рдиाрдкाрд╕) | not (5>3) | False |
4. Assignment Operators (рдЕрд╕ाрдЗрдирдоेंрдЯ)
рд╡ैрд░िрдПрдмрд▓ рдоें рдоाрди рдбाрд▓рдиे рдФрд░ рдЕрдкрдбेрдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП।
| рдСрдкрд░ेрдЯрд░ | рдЙрджाрд╣рд░рдг | рд╕рдорддुрд▓्рдп |
|---|---|---|
= | a = 5 | рд╕ीрдзा рдЕрд╕ाрдЗрди |
+= | a += 5 | a = a + 5 |
-= | a -= 5 | a = a - 5 |
*= | a *= 5 | a = a * 5 |
/= | a /= 5 | a = a / 5 |
//= | a //= 5 | a = a // 5 |
%= | a %= 5 | a = a % 5 |
**= | a **= 2 | a = a ** 2 |
5. Bitwise Operators (рдмिрдЯ-рд╕्рддрд░ीрдп)
рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХे рдмाрдЗрдирд░ी рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं — рдЙрдкрдпोрдЧी рдЬрдм рдЖрдк рдмिрдЯ्рд╕ рдХो рд╕ीрдзे рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं।
| рдСрдкрд░ेрдЯрд░ | рдЕрд░्рде | рдЙрджाрд╣рд░рдг | рдирддीрдЬा (рдбेрд╕िрдорд▓) |
|---|---|---|---|
& | AND | 5 & 3 | 1 |
| | OR | 5 | 3 | 7 |
^ | XOR | 5 ^ 3 | 6 |
~ | NOT (рдмिрдЯ рдЙрд▓рдЯрдиा) | ~5 | -6 |
<< | Left shift | 5 << 1 | 10 |
>> | Right shift | 5 >> 1 | 2 |
~x рдХा рдоाрди рд╣рдоेрд╢ा -(x + 1) рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддा рд╣ै — рдпे рджोреЫ рдХंрдк्рд▓ीрдоेंрдЯ рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै।
6. Identity Operators (рдкрд╣рдЪाрди рдСрдкрд░ेрдЯрд░)
рдпे рдЬाँрдЪрддे рд╣ैं рдХि рдХ्рдпा рджो рд╡ेрд░िрдПрдмрд▓्рд╕ рдЕрд╕рд▓ рдоें рдЙрд╕ी рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं (рдоेрдоोрд░ी рдоें)।
| рдСрдкрд░ेрдЯрд░ | рдЕрд░्рде | рдЙрджाрд╣рд░рдг |
|---|---|---|
is | рд╕рд╣ी рдпрджि рджोрдиों рдПрдХ рд╣ी рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рд╣ों | x is y |
is not | рд╕рд╣ी рдпрджि рдЕрд▓рдЧ рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рд╣ों | x is not y |
x = [1,2,3]
y = x
z = [1,2,3]
print(x is y) # True (same object)
print(x is z) # False (рдЕрд▓рдЧ рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ, рд╣ाрд▓ाँрдХि рд╕рдоाрди рдоाрди)
7. Membership Operators (рд╕рджрд╕्рдпрддा)
рдХिрд╕ी рд╡ैрд▓्рдпू рдХा рд╕िрдХ्рд╡ेंрд╕ (list, tuple, string) рдоें рд╣ोрдиा рдпा рди рд╣ोрдиा рдЬांрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП।
| рдСрдкрд░ेрдЯрд░ | рдЕрд░्рде | рдЙрджाрд╣рд░рдг |
|---|---|---|
in | рд╕рд╣ी рдпрджि рдоिрд▓ा | 'a' in 'apple' |
not in | рд╕рд╣ी рдпрджि рдирд╣ीं рдоिрд▓ा | 'z' not in 'apple' |
Operator Precedence (рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा)
рдЬрдм рдПрдХ рд╣ी рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╢рди рдоें рдХрдИ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╣ों, рддो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा (precedence) рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддी рд╣ै। рдКрдкрд░ рд╕े рдиिрдЪे: рдЙрдЪ्рдЪ → рдиीрдЪा
- Parentheses
() - Exponentiation
** - Unary
+, -, ~ - *, /, //, %
- +, - (рдмाрдЗрдирд░ी)
- <<, >>
- &
- ^
- |
- рддुрд▓рдиा, рдкрд╣рдЪाрди, рд╕рджрд╕्рдпрддा (
==, is, in) notandor- Assignment
# рдЙрджाрд╣рд░рдг
print(2 + 3 * 4) # 14 (рдЧुрдгा рдкрд╣рд▓े)
print((2 + 3) * 4) # 20 (рдХोрд╖्рдЯрдХ рдкрд╣рд▓े)
Unary Operators (рдПрдХрд▓-рдСрдкрд░ेрдЯрд░) — рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк
рдпे рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं:
+— рдпूрдирд░ी рдк्рд▓рд╕ (рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХोрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं)-— рдпूрдирд░ी рдоाрдЗрдирд╕ (рд╕ाрдЗрди рдмрджрд▓рдиा)~— рдмिрдЯрд╡ाрдЗрдЬ़ NOT (рдмाрдЗрдирд░ी рдмिрдЯ рдкрд▓рдЯрдиा;~x == -(x+1))
a = 5
print(+a) # 5
print(-a) # -5
print(~a) # -6
рдЕрдзिрдХाрд░िрдХ рдЯिрдк्рд╕ / рдиोрдЯ्рд╕
- == рдоाрдиों рдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि is рдСрдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдЖрдЗрдбेंрдЯिрдЯी (рдоेрдоोрд░ी) рдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░рддा рд╣ै।
- Python рдоें
++рдпा--рдЬैрд╕े increment/decrement рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं — рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП+= 1рдпा-= 1рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें। - Logical рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╡ैрд▓्рдпू рд▓ौрдЯाрддे рд╣ैं (рд╕िрд░्рдл True/False рдирд╣ीं) — рдЬैрд╕े
0 or 5рдХा рдкрд░िрдгाрдо5рд╣ै। - рдХрд╕्рдЯрдо рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдУрд╡рд░рд▓ोрдбिंрдЧ рд╕ंрднрд╡ рд╣ै — рдЬैрд╕े
__add__,__eq__рдЖрджि।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
Operators Python рдХे expressions рдХा рдоूрд▓ рд╣ैं — рд╕ाрдзाрд░рдг arithmetic рд╕े рд▓ेрдХрд░ bit-level manipulation рдФрд░ membership/identity рдЬांрдЪ рддрдХ। рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा (precedence) рдФрд░ unary vs binary рдХा рдЕंрддрд░ рд╕рдордЭрдиा рд╕ाрдл, рд╕рд╣ी рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдХोрдб рд▓िрдЦрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ेрдЧा।
